Kwartsstof bestaat uit heel kleine onoplosbare stofdeeltjes, die diep in de longen terechtkomen. Er is niet meteen iets van te merken, maar bij het inademen ervan beschadigt een steeds groter deel van de longen. In de longen ontstaat daardoor steeds meer bindweefsel – de basis van de ziekte longfibrose of silicose.
Daardoor worden de longen minder flexibel en kunnen ze steeds een beetje minder zuurstof opnemen. Na een jaar of tien, twintig hebben medewerkers daardoor steeds meer moeite om de trap op te lopen, te sporten of zelfs een stukje wandelen. Het inademen van kwartsstof kan ook tot longkanker leiden.
Het gevaar van kwartsstof is al decennialang bekend
Dat het inademen van kwartsstof zo ongezond is, dat is op zich geen nieuws.
Tien jaar geleden, in februari 2014, kwam er een tweede rapport uit van Arbouw, waarin op de gevaren van kwartstof werd gewezen. Twintig jaar dáárvoor besteedde de organisatie ook al aandacht aan dit onderwerp. En in 2003 deden ze een onderzoek (nulmeting) onder honderden werkgevers en bijna tweeduizend werknemers om de stand van zaken rond dit onderwerp in het land te polsen.
Hiervoor wisten werkgevers en werknemers niet of nauwelijks dat het schadelijk was, laat staan dat ze er maatregelen tegen namen.
Arbouw ontwikkelde daarom een keuzewijzer, een website en andere voorlichting over dit thema. Leveranciers hebben ook hun rol hierin gepakt, producten verbeterd (met name door afzuiging) en bouwbedrijven actief voorgelicht. Ook werkgevers- en werknemersorganisaties hebben voorlichting gegeven aan hun leden via bijvoorbeeld vakbladen.
Verplicht maatregelen nemen aan de bron
In 2001 werd ook een beleidsregel van kracht die over kwartsstof gaat. In de periode daarna zijn de daarin genoemde maatregelen overgenomen in de verschillende arbocatalogi in de bouw.
Bij maatregelen ter beperking van blootstelling aan kwartsstof moeten bedrijven de arbeidshygiënische strategie aanhouden. Werkgevers moeten dus starten met maatregelen aan de bron en zo het ontstaan en verspreiden van kwartsstof beperken. Dat kan bijvoorbeeld door te kiezen voor ander materiaal (bijvoorbeeld gipsblokken in plaats van cellenbeton) of voor een andere werkmethode (bijvoorbeeld bevestigingspunten instorten in plaats van achteraf boren).
Als dat niet mogelijk is, dus alleen als het ontstaan en verspreiden van kwartsstof niet te voorkomen is, moeten werkgevers ervoor zorgen dat hun werknemers passend gereedschap gebruiken. In dit geval bijvoorbeeld boren en zagen met afdoende afzuiging en/of watertoevoer, standaard aangevuld met adembescherming met P2-filter.
Alleen als dit soort oplossingen technisch niet mogelijk is, moet een volgelaatsmasker met P3-filter gebruikt worden. Organisatorische en economische motieven mogen geen rol spelen in de afweging; de gezondheid van de medewerkers is onbetaalbaar.
Werkgevers mogen zich er wettelijk niet te makkelijk vanaf maken. Omdat kwartsstof een kankerverwekkende stof is, mogen bedrijven alleen van de arbeidshygiënische strategie afwijken als er technische belemmeringen zijn. En die zijn er eigenlijk niet, want zelfs van de eenvoudigste accu-aangedreven boormachines zijn versies met geïntegreerde afzuiging in de handel.
Blijvende aandacht voor het gevaar van kwartsstof
Het bewustzijn van het gevaar van kwarts- en ander bouwstof is sinds begin van deze eeuw een stuk verbeterd. Nu gebruiken meer mensen bijvoorbeeld vaak apparaten met afzuiging en weten meer mensen ook betere adembescherming te vinden en gebruiken.
Maar te veel bouwvakkers en spoor- en wegwerkers doen dat nog steeds niet, en sommige werkgevers nemen het gevaar ook niet serieus genoeg. Vandaar dat de opvolger van Arbouw, Volandis, het thema geregeld weer van de plank pakt.
De doelstelling blijft: zorgen dat er bij werkzaamheden zo min mogelijk stof vrijkomt én zorgen dat medewerkers er zo min mogelijk van inademen. Dat geldt natuurlijk voor alle stof, maar in het bijzonder voor kwartstof.
En vergis je niet: in het geval van kwartsstof is het snel te veel. De wettelijke grenswaarde van 0,075 mg/m3 over 8 uur ben je voorbij voor je het weet. Bij het boren van een paar gaatjes in steenachtig materiaal is de blootstelling aan kwartsstof 33 keer de grenswaarde.
Let op: voor zandsteen dat voor 50 tot 90 procent uit kwarts bestaat, geldt een verbod op het bewerken of verwerken ervan (Arbobesluit artikel 4.60 Zandsteenverbod). Ook zandstralen met een stof met een kwartspercentage van meer dan 1 procent is verboden (zie Arbobesluit artikel 4.61 Zandstraalverbod).
In het kader hieronder vind je links naar informatie, werkinstructies, tips en adviezen om medewerkers veilig en gezond te laten werken met kwartsstof.
